Czeczenia – droga do wolności
Czeczenia – droga do wolności część I
Czeczenia, nazwa która często przewija się w gazetach i telewizji, szaremu obywatelowi mówi niewiele. Większość Polaków nawet nie wie gdzie ten kraj leży i dlaczego walczy z Rosją. Chciałbym choć trochę przybliżyć problematykę Kaukazu i napięć w tamtejszych republikach.
Kiedy 11 marca 1985 roku Biuro Polityczne KC KPZR powierzyło obowiązki Sekretarza Generalnego KC PZPR Michaiłowi Gorbaczowowi nikt na Kaukazie nie zdawał sobie sprawy, że nadchodzi czas zmian.
Gorbaczow starający się uratować gospodarkę a także odnowić zmurszały aparat partyjny wprowadził głasnost i pierestrojkę co jednak przyczyniło się do aktywizacji środowisk demokratycznych i wywołało falę separatyzmów i zadawnionych antagonizmów nie tylko na Kaukazie.
Naród czeczeński, prześladowany za dążenie do niepodległości poczuł wiatr zmian w październiku 1987 roku, kiedy nieliczna grupa intelektualistów powołała przy Komsomole w Groznym – Stowarzyszenie “Kaukaz” mające początkowo formę forum dyskusyjnego. Powodem powstania i aktywizacji działaczy czeczeńskich było poparcie dla reform Gorbaczowa a także dążenie do wolności słowa, wyjaśnienia tragicznej historii narodu czeczeńskiego, odnowy kultur a także rozwiązania problemów narodowościowych w republice.
W 1988 roku ukształtował się Związek Poparcia Pierestrojki, organizacja posiadająca nieformalne poparcie Moskwy ( stąd nazywani często “nieformałami” ) organizująca wiece w Groznym pod hasłem sprawiedliwości społecznej. Postępująca jednak radykalizacja stanowiska Związku zaniepokoiło Moskwę, która zakazała organizowania wieców. Wiece “nieformałow” stały się jednak stałym elementem życia publicznego Groznego, aktywizując stopniowo cały kraj. Późnym latem 1988 roku wraz z przekształceniem się Związku we Front Ludowy Cz-I ASRR pojawiły się żądania zmian we władzach republiki, co nastąpiło wiosną 1989 roku. I Sekretarzem został Doku Zawgajew, pierwszy Czeczen na tym stanowisku w historii co wywołało falę entuzjazmu. Wraz z wstąpieniem Zawgajewa na stanowisku Sekretarza nastąpiła liberalizacja życia republiki, która w lutym i marcu 1990 roku doprowadziła do wykształcenia się dwóch obozów: konserwatywno-internacjonalistycznego zdominowanego przez Rosjan i nurt partyjnych liberałów opowiadających się za pełną autonomią i możliwością wyjścia z ZSRR.
Ogromną rolę w życiu Czeczenów odgrywa islam. Za rządów Zawgajewa udało się utworzyć Czeczeno-Inguski Muzułmański Zarząd Duchowny, którego zadaniem była odbudowa świadomości muzułmańskiej.
W marcu 1990 r. odbyły się wybory deputowanych ludowych RFSRR i Cz-I ASRR. W Radzie znalazła się stosunkowo silna grupa opozycyjnych działaczy, którzy utworzyli frakcję pod nazwą Inicjatywa Demokratyczna. Przewodniczącym Rady został wybrany Zawgajew, co pozwoliło na kontynuowanie liberalizacji życia publicznego.
Impulsem radykalizującym dążenie Czeczenii do niepodległości było ogłoszenie 12 czerwca 1990 roku przez Rosję deklaracji suwerenności. Postępująca degradacja znaczenia ZSRR przez ogłoszenie podobnych deklaracji przez państwa bałtyckie była iskrą dla inteligencji czeczeńskiej. 23 listopada rozpoczął się Ogólnonarodowy Kongres Ludu Czeczeńskiego z udziałem delegatów rejonów republiki oraz licznych przedstawicieli diaspory czeczeńskiej z Rosji, Kazachstanu, USA, Turcji i Jordanii. 27 listopada Rada pod przewodnictwem Zawgajewa przyjęła Deklarację o suwerenności państwowej Republiki Czeczeno-Inguskiej, w myśl której republika ta była suwerennym państwem.
Postanowiono niezwłocznie zwołać Komitet Wykonawczy, na czele którego, w związku z walką frakcyjną, stanął mało znany Dżochar Dudajew. Syn zesłańca, który doszedł do generalskiego stopnia i wykazał się odwagą w Afganistanie posiadał zaufanie Rosjan. Choć przejął władzę w OKLCz pozostał wierny Armii Radzieckiej aż do 1991 roku, kiedy sprzeciwił się zbrojnej interwencji w Estonii i na Litwie.
Rysujący się coraz wyraźniej rozpad ZSRR zaktywizował Dudajewa, który w tym czasie przeszedł już na stanowisko antyrosyjskie, do działania i próby odsunięcia od władzy przeciwników niepodległości Czeczenii. Od 8 czerwca 1991 roku na drugim zjeździe zebrał się Ogólnonarodowy Kongres Ludu Czeczeńskiego. Dudajewowi udało się przekonać Kongres, aby odwołał Radę Najwyższą a na jej miejsce powołał Komitet Wykonawczy jako tymczasową władzę Republiki. Nie udało się jednak odwołać Zawgajewa, który wciąż opowiadał się za współpracą z Jelcynem i Federacją Rosyjską. Nadchodził czas rewolucji.
Artur Wadowski
